| Język kaszubski
(z
Wikipedii, wolnej encyklopedii)
Poniższy teskt pochodzi z Polskiej Wikipedii (http://pl.wikipedia.org/wiki/J%eazyk_kaszubski) i jest udostępniany na licencji zgodnej ze źródłem pochodzenia: GNU Free Documentation License.
Język kaszubski (kasz.
kaszëbsczi jãzëk) - język z grupy zachodniosłowiańskiej
języków słowiańskich, którym posługuje się w Polsce
na co dzień ponad 50 tys. Kaszubów. Kaszubski jest
jednym z języków pomorskich - o odrębnym języku
można mówić już w wieku XIV. Za najstarsze druki
kaszubskie uważane są Duchowne piesnie Dra Marcina
Luthera i inszich naboznich męzow Szymona Krofeja
z roku 1586, jak i z roku 1643 Michała Pontanusa
Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski.
Używana obecnie forma pisana języka kaszubskiego
jest ewolucją zaproponowanej w 1879 roku przez Floriana
Ceynowę w wydanej w Poznaniu Zarés do grammatikj
kasebsko-slovjnskjé mòvé.
Użycie
Zasięg kaszubszczyzny od wielu lat nieustannie
się zmniejsza.
Do niedawna panowało wśród językoznawców polskich
szeroko rozpowszechnione przekonanie o tym, że język
kaszubski stanowi dialekt języka polskiego.
W roku 2003 przydzielono językowi kaszubskiemu
trzyliterowy międzynarodowy kod CSB według normy
ISO 639-2.
Obecnie w Polsce istnieje kilkadziesiąt szkół,
w których dzieci uczą się kaszubskiego. Od 2005
roku istnieje możliwość zdawania z niego egzaminu
maturalnego. W języku kaszubskim wydawane są książki
i czasopisma, emitowane są regionalne programy radiowe
i telewizyjne.
Według ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach
narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym,
istnieje możliwość używania przed organami gminy,
obok języka urzędowego, języka kaszubskiego jako
języka pomocniczego.
Alfabet
Alfabet języka kaszubskiego zawiera następujące
litery:
aA ąĄ ãà bB cC dD eE éÉ ëË fF gG hH iI jJ kK
lL łŁ
mM nN ńŃ oO òÒ óÓ ôÔ pP rR sS tT uU ùÙ wW yY zZ
żŻ
w tym nie występujące w języku polskim:
ã [an], é [yj], ë [e/a] (tzw. "szwa"),
ò [łe], ô [o/e], ù [łu].
Właściwości języka kaszubskiego
- Częściowe utrzymanie formy tart z prasłowiańskiego
tort,: n.p. csb gard, parmiń, pl: gród, promień
- Zmiękczona spółgłoska przez ar,n.p. csb: cwiardi,
czwiôrtk, pl: twardy, czwartek
- Brak "ruchomego" e, n.p. csb: pòrénk,
kùńc, pl: poranek, koniec
- Brak zmiękczeń spółgłosek s,z,c,dz, n.p. csb:
swiat, zëma, zemia, pl: świat, zima, ziemia
Przykład (Ojcze nasz)
Òjcze nasz, jaczi jes w niebie,
niech sã swiãcy Twòje miono,
niech przińdze Twòje królestwò,
niech mdze Twòja wòlô
jakno w niebie tak téż na zemi.
Chleba najégò pòwszednégò dôj nóm dzysô
i òdpùscë nóm naje winë,
jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm.
A nie dopùscë na nas pòkùszeniô,
ale nas zbawi òde złégò.
Amen
Literatura
- Aleksander Labuda : Słownik polsko-kaszubski/Słowôrz
kaszëbskò-pòlsczi Gdańsk 1981
- Fryderyk Lorentz : Gramatyka pomorska t. 1-3
Wrocław 1958-1962
- Bernard Sychta : Słownik gwar kaszubskich na
tle kultury ludowej. t. 1-6 Wrocław - Warszawa
- Kraków 1967 - 1976
- Gustaw Pobłocki: Słownik kaszubski z dodatkiem
idyotyzmów chełmińskich i kociewskich, Chełmno
1887
- Hanna Popowska-Taborska, Wiesław Boryś: Słownik
etymologiczny kaszubszczyzny t.1-4 Warszawa 1994
- 2002 (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy ) ISBN
83-901394-9-9, ISBN 83-86619-81-3, ISBN 83-86619-28-7,
ISBN 83-86619-74-0
- Stefan Ramułt: Słownik języka pomorskiego czyli
kaszubskiego, Kraków 1893
- Jerzy Treder : Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny.
Gdańsk 2002 ISBN 83-7326-037-4
- Jan Trepczyk : Słownik polsko-kaszubski t. 1-2
Gdańsk 1994 ISBN 83-85011-73-0
Zabytki piśmiennictwa kaszubskiego
(pomorskiego)
- 1536 Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach
zwanych Wendami a miedzy nimi Kaszuby. Chronik
von Pommern in Hochdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel,
Stettin 1897.
- 1586 Tetzner 1896: z tlumaczennie bytowskiego
pastora S. Krofeja, Słowińca (?) rodem z Dąbia:
Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich
męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone.
- 1643 pastor smołdziński M. Mostnik, rodem ze
Słupska: Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski
ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języka w
Slowieski wystáwion...
- Perykopy smołdzińskie, Spiewnik starokaszubski,
Przysięgi słowińskie z Wierzchocina
Linki zewnętrzne
Źródło: "http://pl.wikipedia.org/wiki/Język_kaszubski"
początek |
