|
Wstęp
W dyskusji nad statusem etnicznym Kaszubów
często pojawiają się argumenty mające niewiele
wspólnego z merytorycznym rozstrzygnięciem
tego problemu. Do nich należy podnoszenie
endeckiego straszaka, czyli rzekomego separatyzmu
kaszubskiego. Z tym wiąże się imputowanie
Kaszubom skłonności narodotwórczych. Historia
wielokrotnie pokazała, że Kaszubi byli i są
wielkimi patriotami polskimi. Wystarczy przytoczyć
przykłady z czasu II wojny światowej. Tymczasem
sami Kaszubi traktują siebie jako grupę etniczną,
czego niestety nie ma w nazewnictwie prawnym.
Tam funkcjonuje określenie "mniejszość
etniczna". Jednym z wyznaczników grupy
etnicznej jest istnienie języka, o czym już
pisaliśmy, a także literatury kaszubskiej
początek
Początki piśmiennictwa
Za ojca literatury kaszubskiej, podobnie
jak regionalizmu kaszubskiego, uważa się Floriana
Ceynowę. W 1843 warszawskie czasopismo opublikowało
jego teksty: "Wiliô Nowégò Rokù"
i "Szczodrôczi", które uznawane
są za początek literatury kaszubskiej, choć
najdawniejszy zabytek kaszubszczyzny tak zwane
"Dutki brzeskie" powstały w 1402
roku. Ziarno zasiane przez Ceynowę wydało
niebawem wielki owoc w postaci poety Hieronima
Jarosza Derdowskiego, autora epopei "O
panu Czôrlińsczim co do Pucka po sécë jachôł"
i poematów "Walek na jôrmarkú",
"Kaszëbë pod Widnem" i "Jaszk
z Knieji".
początek
Drugie pokolenie
literatów kaszubskich stanowią Młodokaszubi
z Aleksandrem Majkowskim na czele, autorem
wybitnego dzieła "Żëcé i przigňdë Remůsa".
Majkowski jest też autorem tomu wierszy "Spiéwë
i frantówczi". Do tego grona należeli
także Jan Karnowski autor tomów poezji "Jô
bëm leno chcôł" i "Nowotné spiéwë
i wiersze" i poeta Leon Heyke, "Kaszëbsczich
spiéwów" oraz poematu "Dobrogost
i Miłosława". Do grona zasłużonych literatów
należy także zaliczyć Franciszka Sędzickiego,
którego poezję wydano w zbiorze "Jestem
Kaszubą".
początek
Zrzeszińcy
Największe jednak dokonania na niwie literackiej
położyli Zrzeszińcy, czyli trzecie pokolenie
literatów kaszubskich, z których najwięksi
to Aleksander Labuda i Jan Trepczyk. Pierwszy
jest niedoścignionym felietonistą, czego plonem
jest książka "Guczów Mack gôdô".
Wiele lat po śmierci (1981) okazało się, że
był też niezłym poetą. Tomik "Kaszëbsczim
jesmë lëdă" ukazał się przed sześcioma
laty, a za dwa tygodnie pojawi się poetyckie
dzieło jego życia "Ewanielskô spiéwa".
Natomiast Jan Trepczyk uznawany jest za największego
pieśniodzieja kaszubskiego. Najobszerniejszy
zbiór jego poezji to "Odecknienié".
Spośród Zrzeszińców tworzyli także: Jan Rompski
("Wiérztë"), Stefan Bieszk ("Sonetë
kaszëbsczé"), czy tłumacz biblii ks.
Franciszek Grucza.
początek
Po ostatniej wojnie
Znaczące dzieła tworzyli Leon Roppel, Jan
Piepka, Alojzy Nagel i wreszcie Jan Drzeżdżon.
Do współcześnie najbardziej znanych pisarzy
należą Stanisław Pestka, Stefan Fikus, Eugeniusz
Gołąbek i Stanisław Janke. Prawdziwa eksplozja
twórczości kaszubskiej nastąpiła po roku 1989.
Ogromne znaczenie mają tu coroczne Spotkania
Twórców Literatury Kaszubskiej. Liczba kaszubskich
literatów sięga już 100 osób. Wszyscy tworzą
w standardzie literackim języka kaszubskiego
całkowicie aprobując ustalenia Komisji Ortograficznej
z roku 1996. Wśród najmłodszych autorów tomików
są dwudziestokilkulatkowie Dorota Ulenberg
z Kartuz, Michał Pieper z Rumi, Robert Żmuda
-Trzebiatowski z Miastka.
Red.Eugeniusz Pryczkowski |
